Reply to comment

20.07. nedelja – Za ovo jutro preporučujemo jedan stvarno fini, niskokalorični doručak. Trebaće nam snage za dalja istraživanja.

Današnji čas umetnosti započinjemo u Aveniji umetnosti – Muzej Prado

Za vreme kraljevanja Karlosa III (1759-1789) u Madridu se mnogo gradi i preuređuje. Sadašnji izgled šireg centra grada nastao je nakon tog velikog urbanističkog zahvata arhitekata ovog grada sa kraja 18. veka. Nekom tajnom mudrošću tih ljudi ništa pravljeno od trajnog materijala do toga vremena nije rušeno ili preuređivano, ostalo je netaknuto do današnjeg dana kao zona grada koja se zove „Madrid de Austrias“ (Madrid – austrijanaca). Takav naziv odnosi se na period vladavine Habzburgovaca (1516-1700) španskim prestolom, koja se u ovoj zemlji nazivaju „kuća Austrije“. Oko tog centralnog gradskog jezgra između kraljevske palate (Madrid je prestonica ediktom kralja Filipa II, 1561.godine) i čuvene Puerte de Sol, pomenuti Karlos III je gradio svoj Madrid. Na obodu tadašnjeg grada, arhitekta Ventura Rodrigez počeo je da trasira i gradi na „livadi Svetog Jeronima“ (El prado de San Jeronimo). Prvo su nastala četiri impresivna trga sa fontanama. Prvi je danas najamblematičniji trg Madrida posvećen boginji Kibeli (Plaza de la Cibeles), a potom i trgovi posvećeni Apolonu i Neptunu. Između tih trgova drugi veliki neimar tog grada iz doba kralja Karlosa imenom Huan de Viljanueva projektovao je palate, botaničku baštu i opservatoriju. Tako je od dotadašnje livade (na španskom – prado) ostalo samo ime Paseo del Prado, a nastala avenija koja danas ima više turista iz belog sveta nego stanovnika. Jedna od Viljanuevinih palata, kasnije će postati muzej, koji danas u svetu važi za jedan od najvrednijih, a zove se jednostavno – Prado...

Slikari svetskog značaja kao što su El Greko, Ribera, Surbaran, Velaskez, Muriljo, Goja, Van der Vejden, Boš, Ticijan, Rubens sa velikim brojem svojih dela zastupljeni su u Pradu, muzeju koji jedini na svetu u svakoj svojoj sali ima bar jedno remek delo svetskog slikarstva.

Kraljica koja je osnovala Prado zvala se Izabela od Bragance (1801-1874) i bila je druga žena kralja Ferdinanda VII. U tadašnju palatu koja je bila sedište Akademije nauka (osnovane 1785.god.) unela je svoju omiljenu skulpturu i počela da nagovara svog muža, dvorsku svitu i katolički kler da se bogate kolekcije slika i skulptura koje su do tada bile rasute po manastirima, sakristijama, palatama, otmenim kafanama i kancelarijama bogatih okupe na jednom mestu i budu izložene pogledu svakog ljubitelja umetnosti. Tako je 1819.godine nastao „Kraljevski muzej slikarstva i skulpture“.

Španski monasi, posebno Karlos V, Filip II i Filip IV bili su veliki kolekcionari slika. Upravo slike koje su oni kupovali ili dobijali na dar bile su prva postavka u Pradu. Od 1870.godine u Prado dolaze i pokloni od brojnih španskih vlastelina, crkvenih redova i samih umetnika, a formira se veliki donatorski novčani fond koji će poslužiti za kupovinu novih umetničkih dela u svetu.

Čuveni slikar Toleda, Dominikos Teotokopulos koji je po dolasku u Španiju dobio nadimak po zemlji svog rođenja Grk (El Greko) ima i bogatu kolekciju slika u salama Prada. Najcenjenije El Grekove slike u ovom muzeju su „Trojstvo“ na kojoj po dramatici i koloru neodoljivo podseća na Mikelanđela; potom „Poklonjene pastira“ gde dominiraju njegove čuvene izdužene figure i fantastični svetlosni kontrast; i čuveni portret „Vitez sa rukom na grudima“ koji svojim produhovljenim izrazom i blagim pogledom od nepoznatog modela pravi prototip intelektualaca renesansnog doba.

Sedamnaesti vek je „zlatni vek“ španskog slikarstva. Počasno mesto među plejadom briljantnih slikara zauzima Velaskez. Ovaj sevilljanac došao je 1622. godine u Madrid i već naredne postao dvorski slikar kralja Filipa IV. Njegov posao nije bio samo da slika već i da kupuje slike po svetu za dvor, tako da su bogate kolekcije italijanske renesanse u Pradu bile procenjene i kupljene od ovog, možda najvećeg španskog slikara. Najveće remek delo ovog slikara je bez sumnje slika koja se zove „Dvorske dame“ (Las Meninas). Briljantno svetlo koje dolazi sa balkona mistično osvetljava umetnikov dvorski atelje koji prekida rad na portretu kraljevske kćerke, jer ulazi kraljevski par (vidimo ih u ogledalu na drugom kraju sale). Ova dvorska svakodnevnica ovekovečena je na platnu sa izuzetnom kombinacijom ambijenta, protagonista i kompozicije. Za ovom slikom malo zaostaju i drugi grupni potrtreti velikog Velaskeza u Pradu kao što su „Predaja grada Brede“ i „Vulkanova kovačnica“. Brojni su i portreti, dela sa religioznim, mitološkim i prirodnjačkim temama ovog majstora.

Iz „zlatnog veka“ španskog slikarstva sa zidova Prada predstavljaju nam se dela Ribalte, Ribere (nazvan u Veneciji Spanjoleto), Surbarana i Murilja.

Goja je genije. Slikarstvo na dvoru kralja Karlosa IV je samo jedan deo umetničkog izraza ovog genija. U Pradu možete videti celokupan opus Goje. Tu je njegov portret kraljevske porodice i pojedinačni portreti suverena i njegove ambiciozne žene, koja je svog ljubavnika pretvorila od dvorskog stražara u nekrunisanog vladara Španije. Upravo za tog čudaka koji se zvao Godoja veliki aragonac naslikao je dve slike, koje su danas kultne. Zovu se „Gola maja“ i „Obučena maja“ (Las Majas). Ove dve slike su visile naizmenično na zidu njegovog kabineta. Preko dana „obučena“, a noću dok se kartao sa drugarima „gola“! Inače „maja“ nije nikakvo lično ime, mada se i kod nas misli da se radi o nekoj Maji. Čak se i ne izgovara tako, nego samo piše. Izgovara se „maha“ što na španskom znači – lepotica!

Rodoljubivo slikarstvo Franciska de Goje vodi nas u Madrid iz 1808.godine kada su ga okupirale Napoleonove trupe, a slobodoljubivi madriljeni krenuli u borbu protiv francuskih osvajača (slika se zove „El dos Mayo de 1808. en Madrid: la lucha con los mamelucos“). Pošto je pobuna ugušena istog dana (02.maja) sledila je strašna odmazda. To je tema druge slike koja se zove „Treći maj 1808. u Madridu: streljanje na brdu Principe Pio“. Ispred straljačkog stroja dojučerašnji ustanici sa skamenjenim licima i izbezumljenim pogledima čekaju smrt...

Gojino zadovoljstvo životom našlo je svoje mesto na kartonima koje je slikao kao podlogu za tkanje tapiserija u „Kraljevskoj tkačnici“ u obliženjm gradiću La Granha. Dominiraju scene sa raznih zabava i izleta madridskog otmenog društva sa kraja 18.veka.

U posebnim salama Prada izložena su maestrova dela nastala pred sam kraj njegovog života. To su njegove danas čuvene „crne slike“ (pinturas negras). „Saturn proždire svoje dete“ je slika ispred koje najčešće zastaju posetioci ovog muzeja kojima je Goja najveća enigma u društvu veličina svetskog slikarstva.

U muzeju Prado mogu se videti i najveća dela flamanskog slikarstva. „Skidanje sa krsta“ Van der Vejdena predvodi kolekciju slika tzv. Flamanskog primitivnog slikarstva sa početka 15.veka. Na kraju kolekcije je „Haranova barka“ Hjeronimusa Boša, omiljenog slikara kralja Filipa II. „Tri gracije“ Petra Paula Rubensa su na čelu njegove kolekcije i prikaza Flamanaca iz 17.veka. Ovu kolekciju upotpunjuje i Van Dajk sa svojom briljantnom mrtvom prirodom i pejzažima.

Italijani počinju sa Fra Anđelikom, šire lepotu svog slikarstva preko Botičelija i Manteneje, briljiraju sa Rafaelom („Portret Kardinala“) i produžavaju boravak u salama Prada zahvaljujući Ticijanu, Tintoretu, Veronezeu i Tiepolu.

Za kompletni utisak o veličini ovog muzeja služe i slike Rembranta „Artemisa“, Direra „Autoportret“ i „Adam i Eva“, Geinsborou i engleskih slikara 18. i 19.veka, Pusena i drugih Francuza.

Interesantan detalj za završetak priče o muzeju Prado je da nijedna slika u ovom muzeju nije došla kao ratni plen ili nekom drugom otimačinom (kao kod naših velikih prijatelja Engleza), sve su poklonjene ili kupljene.

Baš smo zaslužili jednu kraću pauzu i neku klopicu. Možda da svratimo na neku dobru paellu, ili Tortilla de Patata, ili Bocadillo de Calamares… Zvuči neobično, ali Madrid zovu i "Best port in Spain". U restoranima, čije ime počinje sa Gallego, može se dobiti najbolja morska hrana. Inače, uglavnom sva morska hrana koja se može naći na madridskim trpezama dolazi iz severozapadne Galicije. Znači, kao i pre par godina u Briselu i ovde u Madridu se jede najbolja riba i morski plodovi.

A nakon svega toga, kad se spusti veče, u okolini Puerta del Sol se može krenuti u noćni provod koji je poprilično raznovrstan, bilo da se radi o sjajnim klubovima ili ako vas interesuje nešto opuštenija varijanta, tu je bezbroj malih trgova punih mladog sveta koji sedi u pivnicama, kafeima i barovima…

Divno bi bilo, npr. slušati dvojicu mladića sa akustičnim gitarama koji sedeći sa svojim društvom izvode flamenko, uz pevanje iz koga emocije prosto “cure” i to iz čistog zadovoljstva, za dušu svojih prijatelja…

Laku noć !

Nerro, Wikipedia (deo teksta i fotografije)

Beograd, 2008. godina